جاذبه هاي توريستي آذربايجان

آذربایجان شرقی - جاذبه های طبیعی

 

 

مناطق حفاظت شده ارسباران

منطقه حفاظت شده ارسباران با وسعت 72 هكتار در كناره های جنوبی رود ارس د رشهرستان كلیبر واقع شده و به عنوان مكان ذخیره بیوسفر در یونسكو به ثبت رسیده است و از ارزش های خاص گیاهی و جانوری برخوردار است.

پناهگاه حیات وحش كیامكی

پناهگاه حیات وحش كیامكی با وسعت 84000 هكتار و به ارتفاع 700 متر از سطح دریا از كناره های رود ارس تا ارتفاع 3347 متری در كوهستان كیامكی شهرستان مرند گسترده شده است .

تالاب قره قشلاق

منطقه تالابی قره قشلاق دركناره های جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد و به لحاظ شرایط خاص طبیعی زیستگاه بسیار مناسبی برای پرندگان آبزی و كنار آبزی و علف چر مانند میش و مرغ است . این تالاب به عنوان تالاب بین المللی شناخته شده است .

تالاب قوری گل

این تالاب در 40 كیلومتری غرب تبریز واقع شده و از نظر شرایط زیستگاهی برای پرندگان برای پرندگان آبزی بخصوص اردك سرسفید بسیار مناسب است و به عنوان تالاب بین المللی به ثبت رسیده است .

جزیره اسلامی

جزیره اسلامی در ساحل شرقی دریاچه ارومیه است . توان بسیار بالای زیستگاهی حیات وحش و مرتبط با پارك ملی این جزیره دریاچه ارومیه را از اهمیت زیست محیطی ویژه ای برخوردار كرده است .

پارك های ملی

جزایر استان آذربایجان شرقی محدود به دریاچه ارومیه و رودخانه ارس است . نظر به اهمیت جهانگردی جزیره های دریاچه ارومیه و تبدیل آنها به پارك های ملی مورد اشاره قرار می گیرند :

1 – جزیره اسلامی ( شاهی ) ، 2 - جزیره قویون داغی ( كبودان ) ،3 – جزیره اشك ، 4 – جزیره آرزو ، 5 – جزیره اسپیر .

منابع طبیعی

دریاچه ارومیه

دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر داخلی و یكی از دریاچه های مهم ایران است كه درشمال غرب فلات ایران و غرب آذربایجان شرقی از شمال به جنوب كشیده شده و از نظر طبیعی آذربایجان را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم كرده است.

این دریاچه به دلیل تنوع بیولوژیكی به عنوان پارك ملی در فهرست آثار بین المللی میراث طبیعی به ثبت رسیده است.

در سواحل دریاچه ارومیه چندین بندر به منظور حمل و نقل مسافر و بار تأسیس شده است كه مهمترین آنها عبارت اند از :

1 – بندرشرفخانه در شمال شرقی دریاچه و در 30 كیلومتری شبستر

2 – بندر  آق گنبد در ساحل غربی جزیره اسلامی ( شاهی ) و در سمت شرقی دریاچه واقع شده است .

3 – بندر رحمان لو نیز از بنادر مهم ساحل شرقی دریاچه است .

علاوه  بر بنادر فوق بندرهای دانالو ، قبادلو و زینت نیز در ساحل شرقی دریاچه ارومیه قرار دارند.

قوری گول

دریاچه و آب راكد قوری گول دركنار جاده تبریز – بستان آباد در فاصله 45 كیلومتری شرق تبریز در میان ارتفاعات شرقی گردنه ی " شبلی " واقع شده است . این مكان به اشكال مختلف نامیده می شود ؛ مردم محل ، این مكان را " قوری گول " به معنی استخر خشك می نامند ، اما برخی دیگر آن را " دوری گول " به معنی استخر آب زلال و برخی " قویی گول " به معنی استخر گودال ژرف و عمیق نامیده اند .

درازا و پهنای این دریاچه چهار كیلومتر در چهار كیلومتر و مساحت آن 16 كیلومتر مربع است و حداكثر عمق آن به 13 متر می رسد .

تالاب و مرداب

استان آذربایجان شرقی دارای تالاب های كوچك و بزرگ متعدد و زیبایی است كه عمدتاً در محدوده شهرستان مراغه و هشترود واقع شده اند . مهمترین این تالاب ها عبارت ند از : تالاب های آلما گلی ، قبادلو ، ماهی آباد ، یانیق گلی ، بزوحق گلی ، قوشاگلی ، زولبین گلی ، یوسفلو ، دیب دیز و خرمالو .

چشمه های آب گرم

آذربایجان شرقی از كانون های مهم آب معدنی و آب گرم محسوب می شود . در اقصی نقاط این استان چشمه های متعدد آب گرم با خواصی ویژه وجود دارند كه طی سالیان دراز مورد استفاده مردم بوده است .

مهمترین این چشمه ها عبارت ند از : چشمه الله حق ، آب رس ، تاپ تاپان ، ورجوی ، گشایش ، و چشمه های سراب و صوفیان به ویژه چشمه آب معدنی كندوان .

آبشار عیش آباد ، شبستر

ارتفاع این آبشار حدود 15 متر است و در قسمت كوهستانی میشو غربی در جوار روستای عیش آباد شبستر واقع شده است . حدود 300 متر مربع وسعت دارد و در جوار كوه و دره منظر بدیعی از زیبایی طبیعت را به نمایش گذاشته است .

آبشار آسیاب خرابه ، جلفا

آسیاب خرابه یكی از زیباترین مناظر دیدنی آذربایجان شرقی است ، قبلاً در این محل یك باب آسیاب بادی وجود داشت كه با استفاده از این آبشار كار می كرد . اما در حال حاضر خرابه ای بیش از این آسیاب باقی نمانده است. به همین دلیل به نام آسیاب خرابه معروف شده است.

این تفرجگاه در حدود 27 كیلومتری علمدار گرگر ( هادی شهر ) قرار دارد و در نوار مرزی ایران و جمهوری آذربایجان در 5 كیلومتری روستای منجن آباد در حاشیه رود ارس واقع شده است.

آب این چشمه زیبا و زلال از كوه میامكی ، یكی از كوه های بلند بین منطقه دیزمار غربی ارسباران و شهرستان مرند و بخش زنوز سرچشمه می گیرد. در مظهر چشمه ی این آسیاب درختان انجیر بسیار روییده و آب به صورت آبشاری زیبا به سمت دره جریان می یابد . تمام سطوح دیواره ی آبشار پوشیده از خزه و گیاهان آبزی است و مناظر دل انگیزی را پدید آورده است .

جنگل ها و بیشه ها

علاوه بر پوشش گیاهی متنوعی كه در فضاهای جلگه ای ، دره ای و كوهستانی استان وجود دارد ، جنگل های متراكمی نیز نقاط مختلف استان را پوشانده است .

در شمال ارسباران دره ارس و بخش ورزگان شهرستان اهر ، كوه های قازان داغی و قندران باشی واقع شده است كه پوشیده از درختان جنگلی و مراتع كوهستانی است .

كوه های " گؤیچه بئل " پوشیده از درختان نیمه جنگلی است و مراتع سرسبز و خرم است و در جنوب غربی اهر واقع شده است . این مكان كوهستانی محل ییلاق ایلات " قره خانلو " و "مددلو" است. بیشترین گونه های درختی كه در جنگل های اهر مشاهده می شود ، بلوط و ممرز است.

جنگل های شهرستان های مراغه و هشترود نیز ا زنظر درجه اهمیت در مرتبه بعدی قرار دارند . این جنگل ها كه از وسعت كمتری نسبت به جنگل های ارسباران برخوردار است عمدتاً از درختچه گز تشكیل شده است.

كوه ها و قله ها

آذربایجان از نظر تیپولوژی كوه های ایران از اهمیت خاصی برخوردار است ؛ سه رشته مهم و اصلی ایران یعنی البرز ، زاگرس  و مركزی در این منطقه به هم پیوسته اند و فلات كوچك و مرتفعی را پدید آورده اند .

مهمترین ارتفاعات استان آذربایجان شرقی كه دارای زیبایی های خاص طبیعی و امكانات ورزش كوهنوردی است عبارت اند از :

1 – رشته كوه سهند در 50 كیلومتری جنوب شهرستان تبریز كه بلندترین قله آن جام داغی به ارتفاع 3750 متر است .

2 – كوهستان بزقوش در جنوب كوهستان سبلان و شمال غربی میانه قرار گرفته است . بلندترین قله آن 3304 متر ارتفاع دارد .

3 – كوهستان كمتال از جالب ترین كوه های ارسباران است و 3100 متر ارتفاع دارد.

4 – كوه قوشاداغ از ارتفاعات قابل توجه و زیبای ارسباران به حساب می آید .

5 – كوه كیامكی  درمنطقه جلفا واقع شده است.

6 – كوه سلطان سنجر در 15 كیلومتری شرق زنوز واقع شده است .

7 – كوه سلطان داغی در شمال غربی كوهستان سهند نزدیك شهر اسكو قرار گرفته است.

8 – كوه میشو در شمال دریاچه ارومیه است و جلگه مرند را از جلگه شبستر و دریاچه ارومیه جدا می كند.

9 – كوه مورو داغ در 36 كیلومتری غرب تبریز از ارتفاعات شمالی صوفیان به طرف تبریز كشیده شده است كه به گردنه شبلی منتهی می شود

تشكر و قدر داني

با تشكر از آقاي خضوعي  كه با راهنمايي خود ما را در اجراي هر چه بهتر كارمون ياري مي كنند.

 

 

رامين عبادي‌(مدير سايت دانش زمين)

رودخانه‌های استان آذربایجان شرقی

نام رودخانه	نام شهرستان
آب شور	شبستر
آجی چای	تبریز - آذرشهر - اسکو - هریس
آجی چای جنوبی	چاراویماق
آذرشهر چای	آذرشهر
آق چای	جلفا
آغمیون چای	سراب
آیدوغموش	چاراویماق
ارس	کلیبر - جلفا
ارلان چای	مرند
اسپران چای	تبریز
الان چای	سراب
اوجان چای	بستان آباد
اهر چای	اهر
ایل گنه چای	کلیبر
بابره چای	مرند
بیوک چای	سراب
تاجیار	سراب
تیل چای	شبستر
جوان چای	بناب
حاجی لر چای	ورزقان
خداآفرین چای	کلیبر
دره رود	اهر - کلیبر
دریان چای	شبستر
دیزج چای	میانه
زنگول چای	اهر
زنوز چای	مرند
زیلبر چای	مرند
سردرود چای	تبریز
سلین چای	اهر
سنیخ چای	تبریز
سهند چای	اهر
سیل چایی	مرند
شهر چای	میانه
صوفی چای	مراغه
عنصرود چای	اسکو
فاضل گلی	سراب
قرنقو چای	هشترود
قزل اوزن	میانه
قزلجه چای	اهر
قطور چای	جلفا
قلعه چای	عجب شیر
قوری چای	تبریز
قوری گل	بستان آباد
کلامرز چای	میانه
گرمی چای	میانه
گمناب چای	تبریز
گنبر چای	اسکو
لیقوان چای	تبریز
لیلان چای	مراغه - ملکان
مردوق چای	مراغه
مغانجیق	مراغه
ملک کیان	تبریز
میانه چای	میانه
نهند چای	هریس
وانق چای	سراب
ورزقان چای	ورزقان
هرزند چای	مرند
هریس چای	هریس
هشترود چای	هشترود
هفت چشمه	آذرشهر

نام شهرستان	جمعیت شهرستان به نفر
آذرشهر	۱۰۱٬۴۷۹
اسکو	۸۵٬۴۹۸
اهر	۱۴۹٬۵۳۰
بستان‌آباد	۹۷٬۲۳۹
بناب	۱۲۶٬۸۸۸
تبریز	۱٬۵۷۹٬۳۱۲
جلفا	۵۳٬۵۷۹
چاراویماق	۳۴٬۶۶۵
سراب	۱۳۳٬۶۱۷
شبستر	۱۲۳٬۸۸۸
عجب‌شیر	۸۵٬۰۳۱
کلیبر	۸۹٬۶۹۸
مراغه	۲۳۵٬۷۰۲
مرند	۲۳۲٬۰۶۷
ملکان	۱۰۱٬۵۱۸
میانه	۱۹۱٬۲۹۱
ورزقان	۴۸٬۱۱۲
هریس	۶۸٬۳۰۰
هشترود	۶۶٬۰۴۲

آذر بایجان شرقی

استان آذربایجان شرقی یکی از استان‌های جمهوری اسلامی ایران است. این استان بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین استان ناحیهٔ شمال غربی ایران (آذربایجان) محسوب می‌شود. استان آذربایجان شرقی از سمت شمال به جمهوری‌های آذربایجان و ارمنستان، از سمت غرب و جنوب غرب به استان آذربایجان غربی، از سمت شرق به استان اردبیل و از سمت جنوب شرق به استان زنجان محدود شده‌است. این استان دارای آب و هوای سرد کوهستانی بوده و کل محدودهٔ استان را کوه‌ها و ارتفاعات تشکیل داده‌اند. مساحت استان آذربایجان شرقی، ۴۵٬۴۹۱ کیلومتر مربع است که از این جهت، یازدهمین استان بزرگ ایران محسوب می‌شود. این استان محل اتصال دو رشته کوه مهم و اصلی کوه‌های ایران، یعنی البرز و زاگرس است و بلندترین نقطهٔ آن، قلهٔ کوه سهند است. مرکز استان آذربایجان شرقی، کلان‌شهر تبریز است. از شهرهای مهم و اقماری این استان می‌توان به مراغه، مرند، میانه و اهر اشاره کرد.

پیشینه

مسجد کبود؛ یکی از مساجد تاریخی شهر تبریز.

استان آذربایجان شرقی، بخشی از سرزمین باستانی ماد است که تا زمان اسکندر مقدونی و جانشینان وی به آن «ماد کوچک» می‌گفتند. لیکن در زمان حکومت اسکندر مقدونی بر ایران، در سال ۳۳۱ قبل از میلاد، سرداری به نام «آتورپات» که شهربان منطقه ماد کوچک بود، در این سرزمین قیام کرد و آن‌گاه با انعقاد عهدنامه‌ای از واگذاری آذربایجان به دست یونانی‌ها جلوگیری نمود و اسکندر بدین شرط که آتورپات خود را تابع امپراتوری وی بداند، او را در آن‌جا باقی گذارد. پس از مرگ اسکندر که خون‌ریزی در بین جانشینان وی درگرفت، آتورپات به حکمرانی این منطقه رسید و به پاس خدمات وی در جلوگیری از نفوذ بیگانگان در این منطقه، ماد کوچک را به نام آن سردار، آتورپاتکان خواندند و سپس به اسامی مختلف از قبیل آذرآبادگان، آذربادگان، آذربایگان و آذربایجان معروف شد. در روزگار ساسانیان، آتورپاتکان یکی از ایالات مهم ایران و به قول یونانی‌ها، «ساتراپ‌نشین» بوده که به علت وجود آتشکده معروف آذرگشسب و آتشکده‌های دیگر، به نام آذربایجان معروف شد. آذربایجان در دوره اسلامی، یکی از مهم‌ترین ایالات ایران محسوب می‌شد و از زمان زوال ساسانیان تا به امروز، مرکز حوادث بسیاری بوده و نقش بزرگی در جریان‌های مهم تاریخی داشته‌است.

 جغرافیا

 جغرافیای سیاسی

کاخ استانداری آذربایجان شرقی.

استان آذربایجان شرقی با مساحتی برابر ۴۵٬۴۹۱ کیلومتر مربع، حدود ۲٫۸ درصد از مساحت کل ایران را به خود اختصاص داده است و از لحاظ وسعت در بین استان‌های کشور، در رتبهٔ یازدهم قرار دارد. این استان در شمال غرب ایران و در بین مدارهای ۳۶ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۳۹ درجه و ۲۶ دقیقهٔ عرض شمالی و نصف‌النهارهای ۴۵ درجه و ۵۰ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۲۲ دقیقهٔ طول شرقی واقع شده‌است.

آذربایجان شرقی در شمال به طول ۲۰۰ کیلومتر با جمهوری آذربایجان و به طول ۳۵ کیلومتر با ارمنستان مرز مشترک دارد که توسط رودخانهٔ مرزی ارس از آن‌ها جدا می‌شود. در حال حاضر، روابط تجاری، اقتصادی و ... با جمهوری آذربایجان از طریق پایانه‌های مرزی جلفا و خداآفرین و با ارمنستان از طریق پایانهٔ مرزی نوردوز انجام می‌پذیرد که در این میان، پایانهٔ مرزی جلفا از اهمیت استراتژیک خاصی برخوردار است.

این استان در غرب و جنوب غرب به طول ۴۲۰ کیلومتر با آذربایجان غربی هم‌مرز می‌باشد. وحدت قومی، فرهنگی و جغرافیایی و پیوستگی‌های اقتصادی، سبب شده است که این استان بیشترین سهم را در همجواری با آذربایجان شرقی داشته باشد. این روابط از طریق ۵ محور مرند-بازرگان، مرند-خوی، شبستر-سلماس، بناب-میاندوآب و محور دریاچه ارومیه انجام می‌پذیرد.

استان اردبیل با داشتن ۴۰۰ کیلومتر مرز مشترک با شهرستان‌های میانه، اهر، سراب و کلیبر، همسایهٔ شرقی استان آذربایجان شرقی محسوب می‌شود. پیوستگی‌های قومی، فرهنگی و اداری در بین این دو استان، سبب شده‌است که روابط همجواری در طول این مرزها از رونق خوبی برخوردار باشد. این روابط از طریق محورهای سراب-اردبیل، اهر-مشگین شهر و محور مرزی حاشیهٔ رود ارس انجام می‌پذیرد.

استان زنجان نیز به طول ۱۴۵ کیلومتر با جنوب شرق این استان، همسایه است. با وجود وحدت قومی، فرهنگی و جغرافیایی بین دو استان، به دلیل قرار گرفتن تهران در آن‌سوی محور تبریز - زنجان که جاذب هرگونه حرکت اقتصادی و اجتماعی در این محور می‌باشد، باعث شده‌است که روابط همجواری در طول این حدود، رونق خوبی نداشته باشد. در حال حاضر درهٔ رودخانهٔ زنجان رود و محور میانه-زنجان، تنها محور ارتباطی بین دو استان به شمار می‌رود.

		جمهوری آذربایجان	ارمنستان
	اردبیل		آذربایجان غربی
		آذربایجان شرقی
		زنجان

 جغرافیای طبیعی

منطقهٔ ارسباران.

سیمای طبیعی آذربایجان شرقی، از هفت واحد کوهستانی و دره‌ها و جلگه‌های میان آن‌ها تشکیل یافته‌است. شمالی‌ترین و بزرگ‌ترین این واحدها رشته‌کوه قراداغ یا ارسباران می‌باشد که از دیوان‌داغ در منتهی‌الیه غربی استان شروع شده و پس از عبور از شهرستان‌های مرند، ورزقان، اهر و کلیبر و حدود شمالی شهرستان‌های شبستر و تبریز، به درهٔ رودخانهٔ دره‌رود ختم می‌شود.

دومین عارضهٔ توپوگرافیک استان، رشته‌کوه قوشاداغ می‌باشد که از شاخهٔ جنوبی رشته‌کوه قراداغ منشعب شده و به سمت شرق کشیده می‌شود و در منتهی‌الیه شرقی خود به تودهٔ عظیم آتش‌فشانی سبلان ختم می‌شود. این رشته‌کوه با ۳۱۵۰ متر ارتفاع، شهرستان اهر را از شهرستان‌های هریس و سراب جدا می‌سازد. سبلان با ۴۸۱۱ متر ارتفاع، خط‌الرأس مرز مشترک آذربایجان شرقی و استان اردبیل محسوب می‌شود.

رشته‌کوه می‌شو و رشته‌کوه مرو، چهارمین واحد کوهستانی را در غرب و مرکز استان به وجود می‌آورند. این رشته‌کوه‌ها از شمال دریاچهٔ ارومیه، توسط ارتفاعات عینالی و شبلی تا نواحی شمال شرقی کلان‌شهر تبریز کشیده می‌شوند و قلهٔ ۳۱۵۵ متری رشته‌کوه می‌شو، شهرستان‌های مرند و شبستر را از هم جدا می‌کند.

پنجمین واحد توپوگرافیک آذربایجان شرقی، رشته‌کوه بزقوش می‌باشد. این رشته‌کوه به همراه مجتمع آتش‌فشانی سهند، سومین ردیف رشته‌کوه‌های شرقی استان را پس از قراداغ و قوشاداغ به وجود می‌آورد و قلهٔ ۳۳۰۳ متری آن، مرز بین شهرستان‌های میانه و سراب به‌شمار می‌رود.

سهند با ۳۷۰۷ متر ارتفاع، ششمین واحد کوهستانی آذربایجان شرقی، تودهٔ عظیم آتش‌فشانی دیگری است که قلل زیبای آن، مناظر جنوبی کلان‌شهر تبریز را به‌وجود می‌آورند.

رشته‌کوه اربط یا تخت سلیمان هفتمین و جنوبی‌ترین عارضهٔ توپوگرافیک استان می‌باشد که از دامنه‌های جنوبی سهند شروع شده و به سمت جنوب کشیده شده است.

تنوع شرایط اقلیمی و آب و هوا در مناطق مختلف آذربایجان شرقی، مشخصهٔ بارز وضعیت طبیعی آن است. استان از لحاظ اقلیمی تحت تأثیر آب و هوای مدیترانه‌ای قرار دارد، به‌طوری که قسمت عمده‌ای از آن را اقلیم «نیمه خشک سرد»، مناطقی از آن را اقلیم «نیمه مرطوب سرد» و قسمت دیگر را اقلیم «نیمه خشک معتدل» تحت تأثیر خود قرار داده‌است.^[۱]

 مردم

جمعیت استان آذربایجان شرقی، بر اساس آمار آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، برابر با ۳٬۶۰۳٬۴۵۶ نفر معادل ۵٫۱۱٪ از جمعیت کل کشور است که از این تعداد ۱٬۸۳۹٬۳۵۲ نفر مرد و ۱٬۷۶۴٬۱۰۴ نفر زن می‌باشند.^[۲] اکثر مردم استان، آذربایجانی بوده و به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. همچنین اکثریت مردم آذربایجان شرقی را مسلمانان شیعه تشکیل می‌دهند. البته شمار قلیلی نیز از پیروان مذهب علوی یا اهل حق هستند. ایل‌های افشار در مناطق شمالی دریاچه ارومیه و ایل‌های شاهسون در ییلاق‌های سبلان و سهند، سنت دیرینهٔ کوچ را ادامه می‌دهند.

 زبان

زبان امروزی ساکنان استان آذربایجان شرقی، ترکی آذربایجانی می‌باشد که در نقاط مختلف آن با لهجه‌های گوناگون تلکم می‌شود. زبان نوشتار و رسمی آذربایجان در بیشتر دوره‌های تاریخی آن، زبان آذری بوده‌است. اکثریت قریب به اتفاق نوشته‌ها و آثار مردم این منطقه نیز در دوره‌های مختلف به فارسی و آذری بوده ‌است.

پیش از ورود زبان ترکی به منطقه، زبان گفتاری مردم این منطقه یکی از شاخه‌های زبان مادی بود. زبان مادی مردم منطقه آذربایجان (ماد کوچک) در دوره حکومت ترک‌زبانان توسط ایل‌های ترک که به منطقه آمده بودند، تاتی نامیده شد.^[۳] امروزه تمرکز اصلی مناطقی که زبان تاتی در آن‌ها به‌جا مانده استان ‌های قزوین، زنجان، مرکزی و اردبیل است.^[۴] زبان ایرانی باقیمانده در شبه‌جزیره آبشوران در جمهوری آذربایجان نیز که اصطلاحاً تاتی نامیده شده با زبان مادی آذربایجان تفاوت دارد و یکی از گویش‌های زبان فارسی است.^[۵]

تغییر زبان گفتاری از تاتی به ترکی آذربایجانی از زمان تسلط سلجوقیان آغاز شد و در دوره سلطنت ترکمن‌ها و آغاز عصر صفویان بیشتر شهرها و روستاها را شامل شد.^[۶]

سپاهیان بابک خرمدین را در سده‌های ۹ و ۱۰ میلادی نیز همین انبوه مردم ایرانی‌زبان آذربایجان تشکیل می‌دادند.^[۷]

زبان ترکی آذربایجانی از شاخهٔ اغوز زبان‌های ترک‌تبار از گروه زبان‌های آلتایی است. خاستگاه زبان‌های ترکی، استپ‌های جنوب سیبری بوده‌است و گویندگان اصلی آن را ترک تباران تشکیل می‌دهند.

 ریشه نام آذربایجان

آذربایجان در فارسی میانه «آتورپاتکان»، در آثار کهن فارسی «آذربادگان» یا «آذربایگان»، در فارسی کنونی «آذربایجان»، در یونانی «آتروپاتنه»، در یونانی بیزانسی «آذربیگانون»، در ارمنی «آتراپاتکان» و در سریانی «آذربایغان» نام دارد. این سرزمین به نام سردار آتورپات (به مفهوم در پناه آتش) نامیده شده است. او در زمان داریوش سوم، ساتراپ ماد بود و در جنگ داریوش و اسکندر در گوگاما، فرماندهی سپاهیان مادی و کادوسی و آلبانی و ساکاسنی را بر عهده داشت.

 صنعت

نمونه‌ای از قالی تبریز

استان آذربایجان شرقی با مجموع ۴٬۳۴۱ واحد تولیدی، شامل ۸۳۲ کارگاه صنعتی با بیش از ۱۰ نفر کارکن (۵٫۹۹ درصد کل کشور)، از نظر تعداد در سطح کشور، پس از استان‌های تهران، اصفهان و خراسان رضوی، در رتبهٔ چهارم قرار دارد. تعداد شاغلین این کارگاه‌ها، ۴۳٬۹۰۹ نفر (۵٫۰۲ درصد از کل کشور) می‌باشد. بر اساس طرح آمارگیری از کارگاه‌های صنعتی کشور که در سال ۱۳۷۶ خورشیدی، توسط مرکز آمار ایران انجام گرفته‌است، ارزش تولیدات این کارگاه‌ها در این سال، ۳٬۳۶۱٫۸ میلیارد ریال (۴٫۰۷ درصد از کل کشور) و ارزش سرمایه‌گذاری انجام یافته، ۲٬۴۵۱٫۳ میلیارد ریال بوده‌است.

استان آذربایجان شرقی با تمرکز صنایع تولید ماشین‌آلات و تجهیزات در مرکز استان (تبریز)، یکی از قطب‌های صنعتی کشور محسوب شده و از امکانات و قابلیت‌های توسعهٔ صنعتی شایان توجهی برخوردار است که بخشی از آن‌ها عبارتند از:

• وجود دانشگاه‌های تبریز، صنعتی سهند، واحدهای دانشگاه جامع علمی-کاربردی و مؤسسات تحقیقات صنعتی در استان.
• وجود مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای مجهز و مراکز آموزش فنی شرکت‌های بزرگ صنعتی.
• همجواری استان با کشورهای خارجی و دسترسی آسان به بازارهای اروپا و آسیای میانه.
• وجود طرح‌های بزرگ صنعتی در دست اجرا، نظیر صنایع شیشهٔ آذر، کاغذسازی مراغه، مس سونگون ورزقان، نفلین سینیت سراب و ...
• وجود پالایشگاه و مجتمع پتروشیمی تبریز و کارخانه‌های بزرگی نظیر تراکتورسازی تبریز، ماشین‌سازی تبریز، فولاد آذربایجان، فولاد شاهین بناب و کارخانجات تولیدکنندهٔ نیروی محرکه، قطعه‌سازی و قالب‌سازی برای احداث صنایع خودروسازی، واحدهای صنایع غذایی و نیز صنایع چرم و کفش که در زمرهٔ واحدهای صنعتی پیشروی کشور می‌باشند.^[۸]

 بهشت فسیلی ایران

با کشف بیش از ۵۷۳ فسیل از گونه‌های مختلف جانداران عظیم‌الجثه در شهرستان مراغه در جنوب آذربایجان شرقی، این منطقه عنوان «بهشت فسیلی ایران» را به خود اختصاص داده است.

تنوع و تعدد گونه‌های جانوری در رسوبات باقی مانده و فسیل‌های مکشوفه در این منطقه شامل گونه‌های جوندگان، اسب‌ها، گوشت‌خواران (ببردندان‌ها، گرگ‌ها، خرس‌ها)، فیل‌ها و دو گونه از جنس پرندگان، منحصر به فرد است.

به گواه نظرات دانشمندان و محققان، آذربایجان شرقی میلیون‌ها سال قبل، در دورهٔ دوم و سوم زمین‌شناسی و قبل از فوران آتش فشان سهند، محل استقرار و زندگی حیوانات عظیم‌الجثه بوده است.

سوابق مطالعات دیرینه‌شناسی مهره داران در منطقهٔ فسیلی مراغه منحصر به فرد است، به طوری که قدمت جست و جو و کاوش در این منطقه به یک قرن و نیم پیش باز می‌گردد.

نخستین حفاری در منطقهٔ فسیلی مراغه از سوی بازرگانان روسی انجام شد و گونه‌های فسیلی در اکثر مناطق آذربایجان شرقی وجود دارند. در حال حاضر تنها ۴۰ هزار متر مربع از مساحت فسیلی توسط کاوشگران هلندی و فنلاندی حفاری شده است. علاوه بر مناطق مذکور، مطالعات و اکتشافات جدید نشان می‌دهد که در بخش‌هایی از ایوند در شمال استان و نیز در مرند و ورزقان، این‌گونه فسیل‌ها وجود دارند.^[۹]

 تقسیمات کشوری

استان آذربایجان شرقی طبق آخرین تقسیمات کشوری از ۱۹ شهرستان، ۴۲ بخش، ۵۸ شهر و ۱۴۱ دهستان تشکیل شده‌است.^[۱۰] پیش از سال ۱۳۷۲ خورشیدی استان اردبیل نیز جزء محدودهٔ قانونی آذربایجان شرقی محسوب می‌شد که در این سال از این استان مستقل شد.

جغرافیای طبیعی ایران

جغرافياي طبيعي ايران

.

                

سرزمين ايران با مساحتي معادل 195/648/1 کيلومتر مربع به عنوان هفدهمين کشور وسيع جهان، بخشي از گسترة جغرافيايي ايران زمين است که در غرب آسيا بين درياي معتدل خزر (مازندران) و درياي گرم و نيمه گرمسيري عمان و خليج فارس (درياي پارس) قرار دارد. نجد ايران که با نام فلات ايران شناخته شده است، پيشينه زمين شناسي و موقعيت چغرافيايي ويژه، چشم اندازهاي بيکراني از رشته کوه‌هاي عظيم، جنگل‌هاي پهناور، بيابان‌هاي لم‌يزرع، دشت‌هاي حاصل خيز و تالاب‌هاي بزرگ و کوچک بسياري دارد و اين گونه شرايط اقليمي متنوع را پديد آورده است. در حوزه خليج فارس حداکثر گرماي هوا به 52 متر پايين تراز سطح درياهاي آزاد است، در حالي که در ميان کوه‌هاي ايران، بيش از يکصد قله با ارتفاع بالاي چهارهزار متر و قله دماوند با 5671 متر ديده مي‌شوند. - ريخت شناسي عمومي ايران سرزمين مرتفعي است که در بخش مياني کمربند چين خورده آلپ- هيماليا قرار دارد. اين رشته ارتفاعات عظيم که از اروپا تا آسياي مرکزي ادامه پيدا مي‌کند، در ايران به دو شاخه کوه‌هاي البرز تقسيم مي‌شود. شاخه جنوبي، رشته زاگرس را مي‌سازد. اين رشته در جنوب شرقي به صورت سدي، تمام سواحل خليج فارس را مي پوشاند تا به رشته مکران وصل و وارد خاک پاکستان شود. شاخنه شمالي، رشته البرز را به وجود آورده است که از شمال، حوزه‌ داخلي را از درياي مازندران و پس از اتصال به رشته کوه کپه داغ که امتداد شمال غربي- جنوب شرق دارد از صحراي قره قوم و خوارزم جدا مي‌کند، در اين نواحي قسمتي از رشته کوه‌هاي خاوري ايران با راستاي شمالي –جنوبي که بين بلوک هلمند (هيرمند) در شرق قرار دارد از شمال به کفه‌هاي خواب و از جنوب به رشته مکران مي‌رسد و حصار اطراف حوزه مرکزي ايران را کامل مي‌کند. رشته سوم، در قسمت مياني رشته البرز و زاگرس با راستاي شمال غربي- جنوب شرقي در داخل پهنه فلات مانند مرکزي، ضمن برخوورد با هسته‌هاي وجود مرکز ايران، اشکال متنوعي از حوزه‌هاي بسته يا درياچه‌اي به وجود مي‌آورد که ريخت شناسي کنوني دشت‌هاي اخلي را شکل داده است. به طور کلي رشته کوه‌هاي البرز و زاگرس و کوه‌هاي فلات مرکزي کشور را از نظر توپوگرافي (پستي و بلندي) به بخش هاي عمده زير تقسيم مي کند: 1. مناطق کوهستاني که شامل نواحي زير پوشش دو رشته کوه اصلي و ديگر کوه‌هاي واقع در فلات مرکزي است. 2. فلات مرکزي که ميان رشته کوه‌هاي مذکور قرار گرفته و در آن بزرگ‌ترين کويرهاي ايران؛ دشت کوير و کوير لوت و نيز دشت‌هاي آبرفتي حوزه‌هاي آبريز بسته، درياچه‌ها و نمکزارهاي متعدد ديده مي‌شود. 3. منطقه خوزستان که ادامه دشت بين النهرين است و هم چنين دشت هاي ساحلي جنوب ايران که در سواحل خليج فارس و درياي عمان قرار دارد. 4. مناطق ساحلي درياي خزر که به وسيله ديواره عظيم البرز، از ساير نقاط کشور تفکيک شده است (رهبر، 1380، ص 2 و3).

زمین

زمین سومین سیاره‌ی منظومهٔ شمسی است که در فاصلهٔ حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتری‌ از ستاره‌ی خورشید قرار گرفته است. فاصلهٔ زمین تا خورشید به گونه‌ای است که شرایط محیطی‌ی آن قابلیت زیستن را به موجودات زندهٔ کربنی می‌دهد. تاکنون زمین تنها سیاره‌ای بوده است که وجود حیات در آن ثابت شده است. زمین سیاره‌ای است سنگی با مقدار قابل توجه‌ای آب سطحی. جو زمین ترکیبی است از نیتروژن (حدود هشتاد درصد)، اکسیژن (حدود بیست درصد) و چندین گاز دیگر.

در منظومهٔ خورشیدی، فاصلهٔ زمین تا خورشید بین فاصلهٔ زهره (یا ناهید) تا خورشید و فاصلهٔ مریخ (یا بهرام) تا خورشید است. زمین جزو سیارات داخلی منظومهٔ خورشیدی محسوب می‌شود.

مرتفع‌ترین نقطه بر روی خشکی‌های زمین کوه اورست نام دارد که نزدیک به نه کیلومتر از سطح دریا بالاتر است. عمیق‌ترین قسمت دریاها نیز در نزدیکی‌ جزایر فیلیپین در اقیانوس آرام قرار دارد. عمق این ناحیه حدود ۱۱ کیلومتر پایین‌تر از سطح دریا است و به آن گودال یا درازگودال ماریانا گفته می‌شود.

حرکت انتقالی زمین به دور خورشید

 

سرعت این حرکت زمین در مدار خود به دور خورشید یکسان نیست ودر نزدیکی خورشید بیشتر می‌شود.از اثرات این حرکت ایجاد یک سال شمسی شکل گرفتن فصول مختلف و تغییر ظاهری چهرهٔ آسمان شب در طول سال است مدت این چرخش ۳۶۵٫۲۵ روز است و سرعت زمین در این مدار ۳۰کیلومتر بر ثانیه‌است.

 حرکت وضعی

حرکت زمین به دور محور شمالی و جنوبی آن مدت این چرخش ۲۳ساعت و۵

 حرکت رقص محور

این بسیار کمتر است بنابراین تنها یک لرزش سینوسی در مدار زمین ایجاد می‌کند.

سرعت حرکت محوری زمین به دور خود

سطح زمین با سرعت 40000 کیلو متر در شبانه روز حرکت می کند. این سرعت برابر با 1040 مایل بر ساعت یا 1670 کیلو متر بر ساعت است. (تقریباً5 کیلومتر بر ثانیه) اندازه این سرعت از تقسیم محیط زمین در خط استوابدست می آید. (حدود 24900 مایل یا 40070 کیلو متر) بر تعداد ساعات شبانه روز (24) به دست می اید. از انجایی که[ محیط زمین] در قطبین به صفر نزدیک می شود،هنگامی که به سمت یکی از دو قطب حرکت می کنید این سرعت تقریبا به صفر کاهش می یابد

 حرکت تقدیمی

حرکتی است که به موجب خم بودن محور زمین نسبت مدار خود ایجاد می‌شود و باعث می‌شود که قطب شمال سماوی جا به جا شود(در دوره‌های ۲۶ هزار ساله)

حركت زمين در قرآن و كتاب مقدس--92.50.21.198 ‏۳ نوامبر ۲۰۰۹، ساعت ۱۷:۲۴ (UTC)متن ایتالیک